Zinemateka Azkuna Zentroa: "TRANTSIZIOKO ZINEMAGILEAK: ERALDATZEN ARI DEN HERRIALDE BATEN KONTAKIZUNAK (1976-1984)"

Orain dela 40 urte, Carlos Saurak "Cría cuervos" filmatu zuen, eta inflexio-puntu bat izan zen Espainiako ikus-entzunezkoen sorkuntzan. Haurtzaroa, dolua, memoria eta beldurra erabili zituen, frankismoaren amaieraz politikoki hitz egiteko, diskurtso esplizitura jo gabe. Garai hartako obra asko bezala, garai bat erretratatzeaz gain, lagungarria zen beste garai bat irudikatzeko. Izan ere, trantsizioko zinema berrikuntza estetikoa baino askoz gehiago izan zen. Espazio komun bat zabaldu zuen, ordura arte ezkutuan edo zapalduta egondako errealitate batzuk ikusarazteko: memoria politikoa, desira, indarkeria, autoritatea, familia-eredu berriak, desengainua eta eskuratu berriko askatasuna. Carlos Saura, Pilar Miró, Eloy de la Iglesia eta Pedro Almodovar zinemagileei esker, pantailak beste estatus bat hartu zuen, eta herrialdea beste modu batez hasi zion bere buruari begiratzen. Berrogei urte geroago, gai haietako askok indarrean jarraitzen dute. Oraindik eztabaidagai eta gogoetagai dira memoriaren eta ahanzturaren arteko harremana, bizikidetzaren mugak, lurralde-tentsioak, desberdintasunak eta zainketek behar duten lekua. Aldatu egin da begiratzeko modua. Gaur egun, zinema beste pantaila eta formatu askorekin batera bizi da, eta jada ez du eragin kolektibo bera. Agian, horregatik, film horietara itzultzea ez da nostalgia-ariketa bat, gizarteak orainaldian pentsatzeko eta irudikatzeko dituen moduei buruz hausnartzeko modu bat baizik. Zikloak sei film funtsezko biltzen ditu, eta aukera ematen dute une historiko hori ikuspegi askotatik aztertzeko: demokraziaren instituzionalizazioa, zentsuraren iraunkortasuna, hizkuntza zinematografiko berrien agerpena eta ordura arte ikusezinak ziren subjektibotasunen agerpena. Era berean, ikusarazten du emakumezko zinemagileen belaunaldi berri baten sorrera, errealitateari begiratzeko eta errealitatea irudikatzeko modu berriekin. Cría cuervos (1976) lanean, Carlos Saurak frankismoaren amaierako giro emozionala biltzen du, haurtzaroarekin eta isiltasunarekin. Hortik aurrera, trantsizioko zinema espazioa zabaltzen hasi zien tentsio sozial eta politiko berriak agertzeko: Eloy de la Iglesiaren El diputado (1978) filmak homosexualitatea sartu zuen eztabaida publikoaren erdian, eta Cecilia Bartolomeren Vámonos, Bárbara (1978) filmak, berriz, begirada feminista eta aldaketarako promesen kritikoa txertatu zituen. El crimen de Cuenca (1980) filmarekin, Pilar Mirók agerian utzi zituen egitura errepresiboen iraunkortasuna eta askatasun berrien hauskortasuna. Función de noche (1981) lanean, Josefina Molinak emakumeak espazio publikoan eta pribatuan duen papera aztertu zuen, eta arrakastaren, bikotearen eta amatasunaren narratiba tradizionalak desegin zituen. Azkenean, ¿Qué he hecho yo para merecer esto? filmean, Pedro Almodóvarrek (1984) frankismoaren ondoko hirira eta haren eguneroko tentsioetara bideratu zuen fokua. Narratiba lineala edo Trantsizioaren adiskidetutako narratiba bat eskaini beharrean, ziklo honek proposatzen du tirabiren gune gisa hartzea zinema: instituzionalaren eta marjinalaren artean, intimoaren eta politikoaren, oinordetzan jasotakoaren eta etortzeko denaren artean. Tentsio horietan, Espainiako zinema garaikidearen etaparik emankorrenetako bat dago marraztuta.